خشکبار
 

    آجیل ها  انواع بسیار گوناگون دارند که نمی توان برای تمامی آنان اسم        انتخاب کرد. بهترین خشکبار و آجیل آنها هستند که در شرایط سالم عمل آوری شده و معمولا به صورت روزانه بو داده و به فروش برسند.

     برخی اسامی هم که برای آجیل ها انتخاب می شود از دو شیوه نام گذاری پیروی می کند.

- شیوه اول که نام آجیل را بر اساس ترکیبات و اجزای آن انتخاب              می کند.(ماننده آجیل شور، آجیل شیرین، آجیل چهار مغز)

- شیوه دوم نام آجیل را اساس کاربرد آن انتخاب می کند. (برای مثال آجیل مشکل گشا)

 

آجیل شور

    آجیلی که بسیار پر مصرف و مقدار زیادی از آن در ایام نوروز و پس از آن تولید و در سراسر ایران توزیع می شود و به فروش می رسد، آجیل شور می باشد.

    معمولا سال هایی که نوروز مصادف با ماه محرم و صفر نباشد. مقدار بسیار زیادی از این آجیل پیش از عید نوروز توسط خانواده ها همراه با دیگر ملزومات پذیرایی مانند شیرینی باقلبا و میوه تهیه و در تمام مدت نوروز در دید و باز دیدها مصرف می شود.                       اقلام این آجیل که به نام آجیل شور معروف است، عبارتند از تخمه هندوانه گلپر زده یا نمک زده که اصطلاحا« تخمه ژاپنی » گویند، همراه با پسته تفت داده شده و نمکی، بادام و فندق تفت داده شده و شور، تخمه کدو و در چهل پنجاه سال اخیر همراه با بادام هندی تفت داده شده و نمک زده آجیل نوروزی را تشکیل می دهند.

 

آجیل شیرین یا آجیل مشکل گشا

    از مهمترین اقسام آجیل، مشکل گشا یا لُرک[1] می باشد. این آجیل معمولا در    جشن های آئینی و مذهبی مانند مهرگان، سده، چهارشنبه سوری، شب یلدا و یا مستقلا نذر و پس از انجام مراسمی آن را پاک و بعد از بیان قصه ی آن، آن را تقسیم می کنند. و یا در سفره ی نذری ابوالفضل(ع) آن را در کیسه های کوچک ریخته و با روبان بسته بندی کرده و پس از تبرک تقسیم می کنند.

    آجیل وجهی تمثیلی دارد. هر کس که مشکل و گرفتاری داشته باشد با تشریفاتی این آجیل هفت مغز را تهیه و به عنوان نذر و فدیه بین دیگران تقسیم می کنند.     بی گمان در شکل اولیه، این تقدیم و اهدایی بوده جهت فروهر[2] که بر سفره می نهادند تا موجب خشنودی شان شود. این آجیل مشکل گشا در واقع همان لُرک یا آجیل گهنبار[3]هاست که معمولا از هفت نوع میوه ی خشک شامل پسته، بادام، سنجد، کشمش، گردو، برگ هلو، انجیر، و خرما که در مراسم سدره پوشی و ... به مدعوین داده می شود.

    خانواده هایی که مشکلی در زندگی دارند، گره ای ناگشودنی کسب و کار و شغل      نان آور را در خود پیچیده و یا مشکل عاطفی برای دختر دم بخت و یا پسر جوانشان دارند، در این شب مشکل گشایی می کند. رسم بر این است که چند روز پیش از شب چهارشنبه سوری هفت نوع یا دوازده نوع آجیل شیرین و شور در ظرف های جداگانه می خرند. گروهی معتقدند که باید آجیل ها را از مغازه های رو به قبله تهیه کرد.

    آجیل هفت گانه عبارت است از: خرما، نخود چی، کشمش، پسته، مغز بادام بو داده، فندق، توت خشک، برگه ی هلو، برگه ی قیسی، باسلق، شکر پنیر و مغز گردو.

    یک نفر از خانم ها که داستان مرد خارکن و آجیل مشکل گشا را بلد است با     خانم های دیگر مخصوصا دختر ها و خانم هایی که خود مشکلی دارند یا خانواده آن ها مشکل دارد، دور هم می نشینند، آجیل های هفت گانه یا دوازده گانه را روی هم ریخته و همه با هم آجیل ها را با هم مخلوط کرده و به پاک کردن آن ها مشغول     می شوند (دم کشمش را می گیرند، آجیل های پوک یا نارس را جدا می کنند) در همین لحظه هم خانمی که داستان مشکل گشا را بلد است با آب و تاب قصه را از آغاز تعریف می کند، پایان قصه باید با پاک کردن همه آجیل ها همراه باشد. در پایان هر کس در درون خود نیت می کند که اگر مشکلش رفع شد اول هر ماه یا در شب جشن سوری و یا زمان متبرک دیگری که خود معین می کند همین مراسم را برگزار می کند پس از پایان قصه آجیل ها را بین بستگان و همسایگان تقسیم کرده و همه افراد مجلس هم شروع به خوردن می کنند و مراسم با شادی و امید فراوان به گشایش مشکل به پایان می رسد.

    نیت و نذرآجیل مشکل گشا روایت های گوناگون دارد.

    نخست از لحاظ اقلام «مواد آجیل مشکل گشا عبارت است از:کشمش، انجیر، خرما، فندق، نخود برشته، مغز بادام، برگه زردآلو، سنجد، عناب، تخمه، که دوازده رقم را به نام دوازده امام تهیه می کنند و آن را مخلوط نموده و به ظرفی می ریزند سپس اعضای خانواده جمع می شوند یک نفر بزرگتر و نماز خوان و پاک، قصه ی (پیر مرد خارکن) را که مخصوص آجیل مشکل گشا است، نقل می کند. بعد برای بر آمدن حاجت آن را تقسیم می نمایند.

    برای بر آمدن حاجتها و دفع بلاها ماهی یکبار تا هفت مرتبه آجیل مشکل گشا باید گرفت و قصه اش را هم نقل کرد، ماه اول باید روز جمعه صد دینار ببندند گوشه دستمال و بدهند به آجیل فروش بدون اینکه چیزی بگویند آجیل فروش خودش   می فهمد و آجیل می دهد.

    اعتقاد و باور برانجام تمامی مراسم جزء این نذر می باشد و نذر کننده باید سعی کند تمام اعمال آن را به دقت و در کمال خضوع انجام دهد و حتی از ریختن اضافات و پوسته های نخودچی و دم کشمش در ظرف آشغال خودداری کرده و حتی آن را در آب روان بریزد و حاجت خود را طلب نماید. اول آنکه مهمترین زمان شروع به ادای نذر آن است که آن را از ماهی که روز اولش جمعه باشد ابتدا کند.دیگر محل پاک کردن آجیل باید پاک و تمیز و به دور از هر آلودگی و نجاست باشد.

    باید جامه و لباس زیر و روی پاک کنندگان پاک و طاهر بوده در آن شکی     نداشته باشد. حایض و جنب و شکاک حضور نداشته باشد.

    شکستنی های آجیل با سنگ و قند شکن و مثل آن شکسته شده در آن دندان و لب و دهان دخالت نداشته باشد. حرف و سخن لغو به میان نیامده از شوخی و هزل و مزاح احتراز بشود و یکی در مجلس قصه مربوط به آن را که نامش قصه پیر خارکن بود  تعریف بکند.



[1] لرک LORK، به روایت هاشم رضی لرک لهجه ی دری آجیل می باشد که زرتشتیان در کلیه ی مراسم آئینی، مذهبی، ملی و خانوادگی به عنوان یکی از مهمترین برکات باید در سفره قرار دهند.

[2] ارواح مردگان

[3] یکی از جشن های زرتشتیان


نوشته شده در تاريخ 89/07/01 توسط محمد عطار
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک